Να σας τα πούμε;…Τα κάλαντα και η ιστορία τους

108
Ανακαλύψτε: « H Νέα Αυθεντική Συλλογή Κοσμημάτων από την Κωνσταντινούπολη »

Συνήθως υποστηρίζεται πως τα Κάλαντα ανάγονται στην εποχή του Βυζαντίου.

Ο βυζαντινός χρονικογράφος Ιωάννης Τζέτζης που έζησε τον 12ο αιώνα αποκαλούσε όσους έλεγαν τα κάλαντα αγύρτες! Από την Κωνσταντινούπολη λοιπόν πέρασαν στην υπόλοιπη Ελλάδα, όπου απλώθηκαν και απέκτησαν τις διάφορες τοπικές παραλλαγές. Η γλωσσική τους έκφραση ακολούθησε την εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας.

Η ονομασία τους προέρχεται από τις Ρωμαϊκές Καλένδες. Οι μικρασιάτες ονόμαζαν το ημερολόγιο “καλαντάρι“.

Στο Βυζάντιο κρατούσαν είτε ραβδιά, είτε φανάρια ή ακόμα και ομοιώματα πλοίων ή και κτηρίων που ήταν στολισμένα.

Στα μεταβυζαντινά χρόνια τα παιδιά κρατούσαν εικόνα του Χριστού ενώ στις παραθαλάσσιες περιοχές και στα νησιά ένα στολισμένο καραβάκι.

Αυτές τις μέρες συναντούσε κανείς έθιμα που είχαν σχέση με τον καινούργιο χρόνο και είχαν επίκεντρο και ζητούμενα την καλή υγεία και την πλούσια καρποφορία.

Το απόγευμα της παραμονής των Χριστουγέννων τα παιδιά τραγουδούσαν τα κάλαντα στις πόρτες των σπιτιών με τουμπελέκια και σιδερένια τρίγωνα, κρατώντας σήμαντρα και φαναράκια κρεμασμένα σε κοντάρι. Οι νοικοκυρές τους έδιναν παράδες, φρούτα και φοινίκια (μελομακάρονα).

Οι μεγαλύτεροι έλεγαν τα κάλαντα έχοντας μαζί τους έν αφωτισμένο καραβάκι. Χειροποίητο απο χαρτί ή ξύλο, έφτανε και τα τρία μέτρα μήκος. Το κατάρτι του ήταν στολισμένο και είχε μια ελληνική σημαία. Το κόστος κατασκευής του απαιτούσε μεγαλύτερο μπαξίσι.

Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά, πρώτη γιορτή του χρόνου.
Για βγείτε, δέτε, μάθετε, όπου Χριστός γεννάται.
Γεννάται κι ανατρέφεται με μέλι και με γάλα.
Το μέλι τρώγουν οοι άρχοντες το γάλα οι αφεντάδες…

Τα κάλαντα τελείωνα με την ευχή » Και εις έτη πολλά. Και του χρόνου να” στε καλά».

Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα Σμύρνης

Καλήν εσπέραν άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας,
Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλη,
εν τω σπηλαίω τίκτεται εν φάτνη των αλόγων.

Κερά ψηλή, κερά λιγνή, κερά καμαροφρύδα,
κεράμ” όταν στολίζεσαι να πας στην εκκλησία,
έχεις και κόρην έμορφη που δεν έχει ιστορία.

Μηδέ στην πόλη βρίσκεσαι μηδέ στην Καισαρεία,
έχεις και γιον στα γράμματα, υγιόν και στο ψαλτήρι,
να τον “ξιώσει ο Θεός να βάλει πετραχήλι.

—-

Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά, πρώτη γιορτή του χρόνου
Για βγείτε, δέτε, μάθετε, όπου ο Χριστός γεννάται.
Γεννάται κι ανατρέφεται  με μέλι και με γάλα
Το μέλι τρώγουν οι άρχοντες, το γάλα οι αφεντάδες…

Αφέντη μ” αφεντάκι μου δέκα βολές αφέντη Κι ας τον καλημερίσουμε τούτον μας τον αφέντη Εσε σου πρέπ” αφέντη μου στο μαύρο καβαλάρη Τρεις να βαστούν τη σέλα σου κι έξι το χαλινάρι

Εσέ σου πρέπ” αφέντη μου στα πεύκα να κοιμάσαι

Βελούδα να σκεπάζεσαι κι αφέντης να λογάσαι

Αφέντη μου πεντάφεντε πέντε βολές αφέντη

Πέντε κρατούν το μαύρο σου κι οχτώ το σαλιβάρι

Πολλά “παμε τ” αφέντη μας ας πούμε της κυράς μας

Κυρα ψιλή κυρά λιγνή κυρά γαϊτανοφρύδα Κυρα μ” όταν στολίζεσαι να πας στην εκκλησιά σου λρυσα λουλούδια πέφτουνε απ” την περπατησιά σου

Πολλά “παμε και της κυράς ας πούμε και της κόρης

Εχεις και κόρη όμορφη πραματευτής τη θέλει Αν είναι και πραματευτής πολλά προικιά γυρεύει 1 υρευει αμπέλια ατρύγητα χωράφια με τα στάχυα

Εδώ που καλαντίσαμε πέτρα να μη ραγίση

Κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει

Καλά να παν” τα χρόνια τους και τα υπάρχοντα τους

Ρόδα και τριαντάφυλλα εις τα προσκέφαλα τους

«Και εις έτη πολλά. Και του χρόνου να “ στε καλά.»