Χριστούγεννα στην Πόλη

1247
Ανακαλύψτε: « H Νέα Αυθεντική Συλλογή Κοσμημάτων από την Κωνσταντινούπολη »

Οι γιορτές στην Πόλη είναι πολύ όμορφες. Και τα Χριστούγεννα, και το Πάσχα, και οι υπόλοιπες γιορτινές μέρες. Πώς γίνεται αυτό, μπορεί να σκεφτεί κανείς, όταν οι χριστιανοί και μάλιστα οι ελληνορθόδοξοι της Πόλης είμαστε τόσο λίγοι και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα είναι κάθε άλλο παρά χριστιανική και χριστουγεννιάτικη. 

Ούτε επίσημες αργίες υπάρχουν-πέραν των ομογενειακών σχολείων που κλείνουν για λίγες μέρες, ούτε κάποια ιδιαίτερη χριστουγεννιάτικη εκδήλωση εκ μέρους της πολιτείας γίνεται, ούτε δημόσια μηνύματα σε τηλεοράσεις , έστω σε διαφημίσεις υπάρχουν ούτε τίποτα άλλο.  Τελευταία βέβαια οι τοπικοί άρχοντες και ο Πρόεδρος της χώρας απευθύνουν ευχές στους χριστιανούς πολίτες της Τουρκίας, αλλά μέχρι εκεί.

Ο άπιστος Αη Βασίλης

Τα τελευταία χρόνια, αντίθετα, υπάρχει και ένα αντι-χριστουγεννιάτικο πνεύμα σε μέρος της τοπικής κοινωνίας. Πρόκειται για ένα ένα υπερσυντηρητικό λαϊκιστικό ισλαμιστικό ρεύμα που κάθε χρόνο διαδίδεται περισσότερο σε ένα μέρος της πολύμορφης και πολυπολιτισμικής κοινωνίας της Πόλης και το οποίο αποτρέπει τους μουσουλμάνους από την συμμετοχή στους χριστουγεννιάτικους εορτασμούς.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Το κίνημα στρέφεται κατά και του Αη Βασίλη, αλλά και του εορτασμού της πρωτοχρονιάς, ο οποίος θεωρείται από τους φανατικούς του είδους χριστιανικός, ενώ είναι μια καθαρά κοσμική γιορτή (Φυσικά εκεί είναι το θέμα, στην κοσμικότητα που έρχεται από την Δύση, αλλά οι πολέμιοι της πρωτοχρονιάς, προτιμούν να το προβάλουν ως χριστιανικό και αντιισλαμικό έθιμο). Η αντίθεση τον Αη Βασιλη -Santa Claus συνοδεύεται και από διάφορα ευτράπελα. Έτσι, πέρα από τις αφίσες, όπως αυτή που ανεβάζω σε φωτογραφία, και τα μηνύματα στο διαδίκτυο, όπου κατηγορούν Χριστούγεννα και Αη Βασίλη γίνονται και διάφορα άλλα σόου περισσότερο παραστατικά.

Σε κάποιους δημόσιους χώρους, κυρίως σε λαϊκές περιοχές, (ακόμα και σε κάποια Πανεπιστήμια), είναι έθιμο τα τελευταία χρόνια ισλαμιστές φοιτητές να αγοράζουν να φουσκώνουν έναν μεγάλο Αη Βασίλη, τον οποίο, αφου τον κατηγορήσουν ως άπιστο και τον βρίσουν, τα ον πλακώνουν στο ξύλο και στο τέλος, συχνά, τον μαχαιρώνουν, με αποτέλεσμα φυσικά να ξεφουσκώσει.. Παρά το εξαιρετικά κακόγουστο έως γελοίο του πράγματος, ο συμβολισμός της ενέργειας και το μήνυμα, αποτροπιαστικό στην ουσία του, είναι σαφές.

Λευκοί Τούρκοι και Χριστούγεννα 

Φυσικά όλα αυτά είναι αποτέλεσμα και των πρόσφατων αλλαγών στην κοινωνία αλλά και στην δημογραφία της Πόλης. Οι λευκοί Τούρκοι,, φανατικοί οπαδοί της κοσμκότητας κράτους και κοινωνίας, υποστήριξαν και ακολούθησαν με συνέπεια τα χριστουγεννιάτικα έθιμα, και εξακολουθούν να το κάνουν, όχι φυσικά από θρησκευτική πίστη, αλλά γιατί θεωρούν πως αποτελούν σύμβολα του απαραίτητου εκδυτικισμού της χώρας.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Όσο πιο πολύ μοιάζουμε στην Ευρώπη τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να γίνουμε πραγματικά Ευρώπη. Ευνοούν λοιπόν τα χριστουγεννιάτικα έθιμα στο πλαίσιο αυτής της επιδίωξης. Ωστόσο, αυτή η αντίληψη, κυρίαρχη κάποτε στην άρχουσα τάξη της χώρας, μετά την κεμαλική μεταρρύθμιση και τις δεκαετίες που ακολούθησαν, άρχισε τα τελευταία χρόνια σταδιακά να συρρικνώνεται και να περιθωριοποιείται. Οι λευκοί Τούρκοι δεν έχουν πια την εξουσία στην χώρα. Και όσο την είχαν δεν κατάφεραν να την εκδυτικίσουν αρκετά. Τώρα το πώς και το γιατί είναι μια άλλη κουβέντα.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Εσωτερική μετανάστευση και αλλαγές στην δημογραφία

Από την άλλη πλευρά υπάρχουν οι συναναστροφές του απλού κόσμου, Ρωμιών και Τούρκων, χριστιανών κάθε ομολογίας, εβραίων και μουσουλμάνων στις γειτονίες της Πόλης. Στο Πέρα, τα Ταταύλα ή τη Χαλκηδόνα, στα χωρία του Βοσπόρου, όπως το Κουζκουντζούκι ή το Μέγα Ρεύμα , τα νησιά, όπως η Αντιγόνη και η Χάλκη, έχουν περιοριστεί. Ο λόγος αφενός η δραστική μείωση των μη μουσουλμάνων κατοίκων των περιοχών αυτὠν, αφετέρου όμως και η άφιξη εκατοντάδων χιλιάδων, εκατομμυρίων θα έλεγα εσωτερικών μεταναστών, πολλοί από τους οποίους κατοίκησαν στις ιστορικές περιοχές του κέντρου, του Βοσπόρου, των νησιών και άλλαξαν την δημογραφία τους. Άνθρωποι χωρίς αναμνήσεις από την Πόλη της διαθρησκευτικής πολυπολιτισμικής συνύπαρξης και χωρίς εμπειρίες από τους δικούς τους τόπους

Το πνεύμα της γιορτής-Χριστούγεννα στην εκκλησία

Παρόλα αυτά, και παρά τις αντιξοότητες το πνεύμα των Χριστουγέννων κρατάει καλά στην πάλαι ποτέ Βασιλίδα των Πόλεων, υπάρχει παντού, άλλοτε φανερό και άλλοτε λανθάνον, αρκεί να μπορέσει κανείς να να το εντοπίσει , συχνά στις λεπτομέρειες. Το κέντρο των εορτασμών φυσικά είναι περί την εκκλησία και τις εκδηλώσεις που διοργανώνουν οι κοινότητες. Είναι αδύνατον να καταλάβεις τα Χριστούγεννα, και οποιαδήποτε χριστιανική γιορτή στην Πόλη αν δεν πάς στην εκκλησία. Η εκκλησία, η ενορία είναι το κύτταρο της κοινωνικής ζωής της κοινότητας. Είναι η καρδία της. Στην εκκλησία δεν πάνε μόνο όσοι πιστεύουν, πάνε πολλοί που είναι αδιάφοροι. Πάνε κάποιοι που δηλώνουν άθεοι. Πάνε δεξιοί, κεντρώοι και αριστεροί, πιστοί και άπιστοι, κομμουνιστές και θεοσεβούμενοι τροτσκιστές. Οι πάντες.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Η συγκέντρωση στον ναό, ειδικά στον πατριαρχικό ή όπου λειτουργεί ο Πατριάρχης, αλλά και σε μερικούς ακόμα ναούς που φημίζονται για την καλλιφωνία των ψαλτάδων ή για την φιλοξενία των επιτρόπων και τα ωραία κεράσματα της κοινότητας μετά την λειτουργία, αποτελεί υποχρέωση, αλλά και χαρά για κάθε ενεργό μέλος της κοινότητας. Εκεί, μέσα στον ναό, και γύρω από την κοινότητα-μαζί με το ομογενειακό σχολείο όπου πήγε ως παιδί- ο Ρωμιός αναθυμάται, σμιλεύει, αναπλάθει και στερεώνει την προσωπική του ταυτότητα. Άλλωστε η θρησκευτική παράδοση είναι το βασικό ενοποιητικό στοιχείο μεταξύ των διαφόρων ομάδων της ρωμέικης κοινότητας, αλλά και το βασικό στοιχείο ετεροπροσδιορισμού έναντι όλων των υπολοίπων κατοίκων της Κωνσταντινούπολης.

Μια παράλληλη πραγματικότητα

Σε μια παράλληλη πραγματικότητα θαρρείς κινείται η πολιτική Ρωμιοσύνη στις γιορτές. Στις δουλείες και την καθημερινότητα το πρωί και όλη την εβδομάδα, μα και στις εκκλησίες και τις κοινότητες τα εορταστικά βράδια και τις Κυριακές Μαζί με τους Ρωμιούς γιορτάζουν φυσικά και ο άλλοι χριστιανοί της Πόλης. Οι Αρμεναίοι, και οι Λεβαντίνοι, και οι Αρμενοκαθολικοί, οι Συροιακωβίτες και οι Χαλδαίοι, οι Προτεστάντες…

Οι γιορτές και οι εκδηλώσεις στις δικές τους εκκλησίες και τις κοινότητες, μα και οι ανταλλαγές επισκέψεων και φιλοφρονήσεων είναι συχνές μεταξύ των χριστιανικών κοινοτήτων κοινοτήτων. Οι αντιθέσεις του παρελθόντος, και οι αποκλεισμοί μεταξύ τους έχουν περιοριστεί. Αντίθετα επικρατεί πνεύμα αλληλεγγύης. Τα Χριστούγεννα άλλωστε εκτείνονται σε μια μεγάλη χρονική περίοδο, καθώς για πολλούς, κυρίως για του Αρμένιους , αλλά και για τους Ρώσους, γίνονται με το παλιό ημερολόγιο στις 7 Ιανουαρίου.

Χριστούγεννα για όλους 

Σε αυτή τη «μυστική και μυστηριακή» όσο και χαρούμενη χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα συμμετέχουν όμως όχι μόνο οι Ρωμιοί ή έστω οι χριστιανοί της Πόλης, μα και πολλοί άλλοι κάτοικοί της, παλιοί και νέοι, που άλλοτε από νοσταλγία και άλλοτε από περιέργεια μοιράζονται τις εμπειρίες και συμμετέχουν στις γιορτές μας.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Είναι μαζί μας, Στα Κἀλαντα στο Ζωγράφρειο, το Πέρα και το ελληνικό προξενείο που ανοίγει φιλόξενα τις πόρτες του, στο Μπαλουκλί στους γέροντές μας.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Στις χριστιανικές εκκλησίες μας-με πιο δημοφιλή πάντως τον καθολικό Άγιο Αντώνιο, τον Σαν Αντουάν με τις υπέροχες χριστουγεννιάτικες συναυλίες του, στο Πατριαρχείο την μέρα των Χριστουγέννων και στα Θεοφάνια, όπου ακούνε με δέος την «δική τους» βυζαντινή μουσική και παίρνουν αντίδωρο από το χέρι του Πατριάρχη.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Στα πλούσια χριστουγεννιάτικα κεράσματα στις κοινότητες ή επισκέπτες στα σπίτια, δικοί μας καλεσμένοι, μουσαφίρηδες την δεύτερη και τρίτη μέρα της γιορτής, συνήθως Σάββατοκύριακο, όπως και εμείς πάμε να τους ευχηθούμε στα δικά τους μπαϊράμια, το Ραμαζάνι και το Κουρμπάνι, στην Χανούκα, στο Νεβρούζ

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Η χριστουγεννιάτικη αγορά
Τα εμπορικά κέντρα και πάμπολλα κτίρια εντυπωσιακά φωτισμένα και στολισμένα με δέντρα τεράστια, γιρλάντες, στολίδια. Δρόμοι, αλέες και πλατείες, ειδικά στους δήμους όπου κυριαρχούν οι Λευκοί Τούρκοι και οι δήμαρχοι της «άλλης πλευράς» στολισμένα σε επίπεδο χολυγουντιανό, -έως κιτσάτο θα έλεγε κάποις κακόπιστος-και πάντως λαμπρότερα από τις περισσότερες ελληνικές πόλεις .

Οι φούρνοι στο Κούρτουλους δεν προλαβαίνουν να βγάζουν τα χριστόψωμα και τις βασιλόπιτες-απίθανη η νοστιμιά κάποιων από αυτά- να τα φοβάται ο Τερκενλής. Από παλιές ρωμέικες συνταγές ξεκίνησαν οι σύγρονοι ζαχαροπλάστες, μα δεν ψωνίζουν φυσικά μόνο οι Ρωμιοί βασιλόπιτες και τσουρέκια.

Εστιατόρια, μαγαζιά με μουσική, ξενοδοχεία αλλά και ιδιώτες διοργανώνουν πάρτυ και χριστουγεννιάτικα γεύματα. (Εντάξει, ρεβεγιόν για την πρωτοχρονιά το λένε, μόνο που τα ρεβεγιόν για την πρωτοχρονιά ξεκινάνε γύρω στις 20 Δεκεμβρίου και πάνε μέχρι τις 10 Ιανουαρίου.) Ακόμα και οι διστακτικός ισλαμιστής δήμαρχος του Πέρα τελικά στολίζει κάθε χρόνο την πλατεία Ταξίμ «για την πρωτοχρονιά» μόνο που φροντίζει οι στολισμοί να έχουν μπεί οπωσδήποτε λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Χριστούγεννα στην Πόλη και εμείς 

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.Και εμείς λοιπόν εδώ, μέσα σε αυτό το παράξενο σκηνικό κρυφής χαράς και μετριοπάθειας, εορταστικού γλεντιού και δημόσιας επιτηδευμένης αυτοσυγκράτησης, (comme il faut και διακριτικότητα το ονόμαζαν παλαιότερα, το λες και μετρημένη υποκρισία σήμερα, το λες όμως και ανάγκη,) γιορτάζουμε τελικά με το δικό μας τρόπο τα Χριστούγεννα, λαμπρά μαζί και σεμνά, πλούσια μαζί και μετρημένα, Χριστούγεννα συγκινητικά, Χριστούγεννα αληθινά, Χριστούγεννα ρωμέικα.

Φωτογραφία του Yanni Gigourtsis.

Σημ.: Στις φωτογραφίες ανάκατα και ενδεικτικά ερανίσματα από τα Χριστούγεννα του 2017. Εικόνες που τράβηξαν την προσοχή μου και ήθελα να μοιραστώ μαζί σας. Άνισες και ανάκατες ίσως, χωρίς να τα συμπεριλαμβάνει όλα που αναφέρω, μα εικόνες που σημάδεψαν τα δικά μου πολιτικά Χριστούγεννα.

Χρόνια σας Πολλά